Restrukturyzacja kredytu jako alternatywa dla upadłości

Gdy zaczynają się problemy z terminową spłatą rat, restrukturyzacja kredytu bywa najrozsądniejszym pierwszym ruchem. Nie kasuje długu, ale pozwala zmienić warunki spłaty tak, by budżet znowu dało się utrzymać. To ważna różnica: jeśli sytuacja jest jeszcze do opanowania, rozmowa z bankiem ma większy sens niż czekanie, aż zaległość urośnie do poziomu, przy którym zostają już tylko rozwiązania skrajne, w tym upadłość konsumencka.

Największe znaczenie ma moment reakcji. Bank łatwiej rozmawia z klientem, który zgłasza problem wcześnie i pokazuje plan dalszej spłaty, niż z osobą, która od dawna nie reguluje rat i nie potrafi wyjaśnić, co chce zmienić.

Kiedy warto rozpocząć rozmowę z bankiem

1. Nie czekaj na trwałą zaległość

   Wniosek o restrukturyzację najlepiej złożyć już przy pierwszych oznakach pogorszenia sytuacji finansowej. Im wcześniej bank dostanie sygnał, że problem jest realny, ale jeszcze możliwy do uporządkowania, tym większa szansa na rzeczową ocenę sprawy.

2. Zmianę warunków potraktuj jak plan naprawczy

   Restrukturyzacja nie oznacza umorzenia długu. Chodzi o takie ułożenie spłaty, żeby wrócić do regularnych płatności i zatrzymać narastanie zaległości.

3. Oprzyj decyzję na faktach

   Problemy ze spłatą nie muszą automatycznie prowadzić do trwałego zadłużenia, jeśli reakcja jest szybka i uporządkowana.

4. Upadłość zostaw na sytuację bez realnej ścieżki wyjścia

   Upadłość konsumencka jest rozwiązaniem ostatecznym. Jeśli da się jeszcze przedstawić wiarygodny plan spłaty i odbudować płynność, restrukturyzacja zwykle jest lepszym kierunkiem.

Szybka reakcja działa na korzyść kredytobiorcy: bank dostaje plan, a nie tylko informację o narastającym problemie.

Kiedy działać?

Najlepiej wtedy, gdy rata zaczyna wyraźnie przeciążać budżet, ale nadal możesz pokazać, z czego wynika problem i jak chcesz wrócić do regularnej spłaty.

Dokumenty do restrukturyzacji kredytu

Do wniosku trzeba dołączyć dokumenty potwierdzające pogorszenie sytuacji finansowej oraz wyciągi z konta z 3-6 miesięcy. Przy kredycie hipotecznym potrzebne są także materiały pozwalające ocenić aktualną wartość nieruchomości jako zabezpieczenia. Samo oświadczenie, że „jest trudno”, zwykle nie wystarcza. Oto porównanie:

Ostrożność banków nie bierze się z formalizmu. Na koniec 2018 r. w portfelach banków w Polsce było 389,9 tys. kredytów o łącznej wartości 89,2 mld zł, w których kredytobiorcy przeznaczali na spłatę ponad 40% miesięcznych dochodów. Jednocześnie istniało 196,0 tys. kredytów o wartości 45,6 mld zł z DSTI przekraczającym 50%. Z punktu widzenia banku pełna dokumentacja to podstawa oceny, czy nowy harmonogram ma szansę działać.

Udowodnij, co się zmieniło

Najlepiej zebrać dokumenty pokazujące konkretną zmianę: spadek dochodu, przerwę w pracy albo wzrost stałych wydatków. Dobrze działa także krótki opis, od kiedy budżet przestał się domykać i z jakiego powodu. Wyciągi z konta z 3-6 miesięcy pomagają odróżnić jednorazowy spadek wpływów od dłuższego problemu.

Przy kredycie hipotecznym dołącz dokumenty dotyczące zabezpieczenia

Przy kredycie hipotecznym bank ocenia nie tylko dochody, ale też wartość nieruchomości. Na koniec 2018 r. w Polsce było 133,3 tys. kredytów hipotecznych o wartości 49,6 mld zł, w których LTV przekraczało 100%. To wyjaśnia, dla czego dokumenty dotyczące zabezpieczenia są tak ważne.

Jeżeli zobowiązanie jest powiązane z walutą obcą, warto sprawdzić, czy chodzi o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż polska. Taka umowa zwykle wymaga dokładniejszej analizy przed złożeniem wniosku.

Pokaż całe zadłużenie, nie tylko jedną ratę

Bank ocenia całość obciążeń, a nie wyłącznie tę umowę, której dotyczy wniosek. Dlatego warto przygotować pełne zestawienie zobowiązań wpływających na miesięczny budżet. Na koniec 2018 r. w portfelach banków znajdowało się 2,2 mln kredytów mieszkaniowych gospodarstw domowych o wartości 406,4 mld zł. Im pełniejszy obraz dochodów, kosztów i zabezpieczeń, tym łatwiej uzasadnić nowy plan spłaty.

Starannie przygotowany komplet dokumentów zwiększa wiarygodność. Dla banku to sygnał, że kredytobiorca nie ucieka od problemu, tylko próbuje go uporządkować.

Uzasadnienie trudnej sytuacji finansowej we wniosku

Dobre uzasadnienie nie powinno być długie, ale musi być konkretne. Bank chce wiedzieć, co się stało, jak to wpływa na spłatę i dla czego proponowana zmiana ma sens.

Najprostszy i najczytelniejszy układ uzasadnienia wygląda tak: przyczyna problemu, moment pogorszenia sytuacji, wpływ na budżet, propozycja nowego sposobu spłaty i deklaracja dalszego regulowania zobowiązania.

1. Nazwij przyczynę problemu i pokaż jej wpływ

   We wniosku trzeba jasno napisać, co zmieniło się w finansach i od kiedy. Pomaga też wskazanie, czy trudność ma charakter przejściowy. Na koniec grudnia 2020 r. 142,0 mld zł kredytów było objętych moratoriami. Na koniec 2020 r. moratoria na kwotę 127,8 mld zł wygasły, a do spłaty pozostało 14,2 mld zł. To pokazuje, że część problemów z czasem mija, ale bank musi wiedzieć, z jakim dokładnie przypadkiem ma do czynienia.

2. Nie ukrywaj momentu, w którym zaczyna się realne ryzyko

   Jeżeli budżet już teraz się nie domyka, warto napisać to wprost. Zwłoka może skończyć się wejściem w 120 dni opóźnienia, a to zwykle stawia kredytobiorcę w znacznie gorszej pozycji niż wcześniejszy aneks do umowy.

3. Przy kredycie walutowym opisz wpływ kursu na ratę

   Jeśli problem dotyczy zobowiązania powiązanego z walutą obcą, samo stwierdzenie o wzroście kosztów nie wystarczy. Trzeba pokazać związek między zmianą kursu, wysokością raty i obecną zdolnością do spłaty. Taki mechanizm powinien być opisany możliwie jasno.

4. Zaproponuj konkretne rozwiązanie

   Na końcu wniosku warto wpisać oczekiwany wariant ulgi albo rozwiązanie zapasowe. Jeżeli sprawa jest bardziej złożona, pomoc eksperta kredytowego może uporządkować argumenty i dokumenty.

Kiedy taki sposób uzasadnienia ma największy sens?

Wtedy, gdy trudność da się jeszcze opisać jako problem do uporządkowania, a nie trwały brak możliwości spłaty bez żadnego planu wyjścia.

Przejrzyste uzasadnienie ma jeden cel: pokazać, że problem jest nazwany, a proponowany plan spłaty nie jest życzeniowy.

Co zrobić po decyzji banku w sprawie restrukturyzacji

Po otrzymaniu decyzji nie warto zwlekać. Pozytywna odpowiedź oznacza przejście na nowe warunki, a odmowa wymaga szybkiej oceny innych możliwości. Najgorszy wariant to bezczynność.

Pozytywna decyzja – wdrożenie nowych warunków

Po pozytywnej decyzji bank przygotowuje aneks do umowy kredytowej. Przed podpisaniem trzeba sprawdzić wysokość rat, termin pierwszej płatności i moment powrotu do wcześniejszych zasad, jeśli taki zapis się pojawia. Bank może obniżyć raty na 6 miesięcy, a później przywrócić pierwotny model spłaty. Dla historii spłaty w BIK to zwykle lepszy scenariusz niż narastające zaległości.

Odmowa – poproś o konkretne uzasadnienie

W przypadku kredytu hipotecznego bank powinien pisemnie uzasadnić odmowę restrukturyzacji. Taki dokument warto przeczytać bardzo uważnie, bo zwykle pokazuje, czy problemem był brak danych o dochodach, zbyt słaby plan spłaty albo nadmierne obciążenie innymi zobowiązaniami. Przed windykacją kredytu hipotecznego bank powinien umożliwić restrukturyzację, jeśli sytuacja finansowa to uzasadnia.

Po odmowie nadal są inne ścieżki

Jeśli bank nie zgadza się na zmianę warunków, można rozważyć kredyt konsolidacyjny, sprzedaż zabezpieczenia albo inne instrumenty wsparcia dla osób w trudnej sytuacji finansowej. Problem może dotyczyć nie tylko kredytu hipotecznego, lecz także karty kredytowej czy debetu, więc plan trzeba ułożyć dla całego zadłużenia, a nie jednej raty. Na koniec 2022 r. zarejestrowano umowy wsparcia na łączną kwotę 591,4 mln zł.

Źródła

• Informacja na temat sytuacji sektora bankowego w 2020 roku – KNF
• Kredytobiorcy ze wsparciem na kwotę prawie 100 mln zł – Ministerstwo Finansów
• Kłopot ze spłatą kredytu? Egzekucja nie od razu, wchodzi nowe prawo – Bankier.pl
• Informacja o wynikach kontroli Funduszu Wsparcia Kredytobiorców – NIK (KBF.430.001.2018)
• Czym jest restrukturyzacja kredytu hipotecznego? – Habza Finanse®
• O restrukturyzacji kredytów denominowanych lub indeksowanych do waluty innej niż waluta polska oraz o wprowadzeniu zakazu udzielania takich kredytów.
• Wyniki badania portfela kredytów mieszkaniowych i konsumpcyjnych gospodarstw domowych według stanu na koniec 2018